درمان سرطان با رادیوتراپی و پرتو درمانی چگونه است؟

رادیوتراپی یکی از رایج‌ترین روش‌های درمانی برای انواع سرطان است. نام‌های دیگر این روش درمانی، پرتو درمانی و اشعه درمانی سرطان است. اما رادیوتراپی چطور به درمان سرطان کمک می‌کند؟ در پرتو درمانی از ذرات یا امواج پر انرژی مانند اشعه ایکس، گاما و یا پرتوهای الکترون و پروتون برای تخریب سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود. سلول‌های سرطانی رشد بسیار سریعتری به نسبت سلول‌های سالم بدن دارند و این امواج و پرتوها با ایجاد وقفه در DNA در درون سلول‌ها در رشد و تقسیم سلول‌ها اختلال ایجاد کرده و باعث مرگ آن‌ها و در نتیجه درمان سرطان می‌شود.

تفاوت رادیوتراپی با شیمی درمانی

درحالیکه در شیمی درمانی دارو از راه تزریق و یا بصورت خوراکی وارد بدن شده و کل بدن تحت تاثیر این داروها قرار می‌گیرد، در رادیوتراپی تنها آن منطقه از بدن که درگیر سرطان شده تحت پرتو درمانی قرار می‌گیرد. البته طبیعی است که سلول‌ها و بافت‌های نزدیک به محل رادیوتراپی هم در معرض اشعه‌ها قرار بگیرند و دچار آسیب شوند. حتی در صورتیکه پرتو درمانی از طریق بلع یا تزریق ماده رادیواکتیو انجام شود، بیشتر تجمع این ماده در محل سرطان است و باز هم آسیب کمتری برای دیگر سلول‌های بدن دارد.

چه افرادی به پرتو درمانی نیاز دارند؟

بیش از نیمی از افراد مبتلا به سرطان تحت رادیوتراپی قرار می‌گیرند. درمان سرطان با رادیوتراپی و پرتو درمانی گاهاً تنها انجام می‌شود و گاهی هم به عنوان یک روش درمانی کمکی در کنار دیگر روش‌ها از جمله شیمی درمانی و جراحی استفاده می‌شود. تصمیم به اینکه شما به عنوان یک بیمار سرطانی تحت رادیوتراپی قرار بگیرید یا نه با توجه به مرحله سرطان و پیشرفت آن و دیگر عوامل جسمی و سلامتی بر عهده پزشک متخصص است.

هدف از رادیوتراپی سرطان چیست؟

رادیوتراپی بیمار سرطانی

درمان سرطان با پرتو درمانی تنها در شرایطی مفید است که رشد و گسترش سلول‌های سرطانی در قسمت‌های مختلف بدن صورت نگرفته باشد. در واقع در صورتی که سرطان در مراحل پیشرفته باشد احتمالاً رادیوتراپی چندان مفید نباشد چرا که این روش یک روش درمان محلی و نقطه‌ای است. بطور کلی پرتو درمانی یک گزینه مناسب برای موارد زیر است:

درمان سرطان در مراحل اولیه

بعضی از انواع سرطان به اشعه بسیار هستند. در این موارد استفاده از روش رادیوتراپی برای کوچک شدن تومور و یا از بین رفتن کامل سرطان مفید است. در بعضی موارد شاید لازم باشد ابتدا شیمی درمانی و درمان دارویی سرطان انجام شود و سپس رادیوتراپی شروع شود. این از آن رو است که گاهاً شیمی درمانی قبل از رادیوتراپی سرطان ممکن است به افزایش اثر رادیوتراپی کمک کند و درمان بهتر انجام شود. در بعضی موارد هم ممکن است رادیوتراپی قبل از جراحی انجام شود تا تومور کوچک‌تر شده و جراحی بهتر انجام شود. و یا اینکه بین جراحی و رادیوتراپی، درمان سرطان با پرتو درمانی روش ارجح باشد زیرا آسیب پرتو درمانی کمتر است. اگرچه استفاده از تنها یک روش آسیب کمتری برای بیمار خواهد داشت اما در مواردی تجویز ترکیبی چند نوع درمان سرعت بهبود را بالا می‌برد.

جلوگیری از بازگشت سرطان در مناطق دیگر بدن

سرطان می‌تواند از یک نقطه و یک عضو از بدن شروع شده و به سایر اعضای بدن گسترش پیدا کند. پزشکان احتمال می‌دهند که سلول‌های سرطانی حتی در صورتیکه در اسکن‌های تصویر برداری و MRI مشاهده نشوند، در سایر اعضای بدن گسترش یافته باشند. برای مثال برای افراد مبتلا به سرطان ریه پرتو درمانی از سر تجویز می‌شود چرا که ممکن است سلول‌های سرطانی به مغز گسترش یافته باشند. به این ترتیب قبل از ایجاد تومور، سلول‌های سرطانی از بین می‌روند. بنابراین در این حالت رادیوتراپی به عنوان یک روش پیشگیری از سرطان در آینده محسوب می‌شود.

درمان علائم ناشی از سرطان پیشرفته

گاهی اوقات سرطان در بدن فرد مبتلا بیش از حد پیشرفت داشته و قابل درمان با رادیوتراپی نیست اما می‌توان با استفاده از پرتو درمانی تومورها را کوچک کرد تا بیمار احساس بهتری داشته باشد. تابش ممکن است به تسکین مشکلاتی از قبیل درد، مشکل در بلع و تنفس و یا انسداد روده کمک کند که در این حالت به این روش درمانی رادیوتراپی تسکینی گفته می‌شود.

درمان بازگشت سرطان بعد از بهبودی

با توجه به اینکه سرطان در قسمتی از بدن که قبلا تحت تابش قرار گرفته بازگردد یا در بخش‌های دیگر بروز کند، درمان متفاوت خواهد بود. برای مثال در بعضی موارد سرطان به همان عضوی که قبلا درمان شده باز می‌گردد در این حالت بررسی می‌شود که آیا می‌توان اشعه را قوی‌تر کرد یا خیر و گاهاً تابش بر تومورها اثر ندارند. اما در مواردی هم برای کاهش علائم ناشی از بازگشت سرطان و بهبود وضعیت کلی بیمار، رادیوتراپی انجام می‌شود.

رادیوتراپی سرطان چگونه انجام می‌شود؟

نحوه انجام رادیوتراپی سرطان

پرتو درمانی سرطان را به سه روش می‌توان انجام داد:

  • تابش خارجی: از دستگاهی استفاده می‌شود که پرتوهای پر انرژِی را از خارج بدن به داخل تومور هدایت می‌کند. این نوع رادیوتراپی به صورت سرپایی در بیمارستان انجام می‌شود و نیاز به بستری ندارد. و در صورتی که از پرتوهای رادیواکتیو استفاده نشود نیاز به مراقبت خاصی ندارد.
  • تابش داخلی: به پرتو درمانی داخلی براکی تراپی هم گفته می‌شود. در این روش فلز و ماده رادیواکتیو برای مدتی در بدن و نزدیک به محل سرطان قرار می‌گیرد و سپس خارج می‌شود. در این حالت اقدامات مراقبتی ویژه‌ای لازم است انجام شود و بیمار نباید در معرض تماس با اطرافیان و خانواده قرار بگیرد.
  • تابش سیستمیک: در درمان انوع خاصی از سرطان داروهای رادیواکتیو از طریق دهانی و یا وریدی وارد بدن می‌شوند و از این طریق به بهبود بیمار کمک می‌کنند. در این حالت هم اقدامات ویژه‌ای لازم است انجام شود تا اطرافیان بیمار در معرض این مواد قرار نگیرند.

آیا پرتو درمانی منجر به ایجاد سرطان می‌شود؟

این احتمال وجود دارد که رادیوتراپی می‌تواند خطر ابتلا به سرطان دیگری را افزایش دهد و این به عنوان یکی از عوارض جانبی پرتو درمانی در نظر گرفته می‌شود که البته بسیار نادر است. بنابراین پزشکان در زمان تصمیم‌گیری برای استفاده از این روش درمانی، مزایا و مضرات احتمالی این روش را ارزیابی کرده و همه جوانب را در نظر می‌گیرند. بطور کلی خطر ابتلا به سرطان دیگر در اثر پرتو درمانی کمتر از مزایای درمان سرطان با این روش است اما این خطر صفر نیست. تیم درمان شما را در تصمیم گیری برای انجام درمان بیماری‌تان با این روش راهنمایی می‌کنند.

آیا رادیوتراپی بر باروری و بارداری تاثیر دارد؟

درمان سرطان با پرتو درمانی، ممکن است بر بارداری و باروری به صورت زیر اثر گذار باشد:

در زنان

مهم است که در حین درمان با رادیوتراپی باردار نشوید چراکه تابش می‌تواند به سلامت کودک آسیب برساند. حتماً در این دوران و حتی تا چند ماه بعد از اتمام درمان باید از روش‌های پیشگیری از بارداری استفاده کنید. اگر باردار هستید هم حتماً باید با پزشک درمیان بگذارید که در این صورت احتمالاً درمان با این روش منتفی است. در رابطه با باروری در صورتیکه ناحیه‌ای که تحت رادیوتراپی قرار می‌گیرد تخمدان‌ها باشد، ممکن است دیگر نتوانید در آینده صاحب فرزند بشوید.

در مردان

تحقیقات کافی در زمینه خطر آسیب به فرزند در دوران رادیوتراپی صاحب در مردان انجام نشده است. اما با این حال برای مردان هم در این دوران و حتی تا چند ماه بعد از دوران پرتو درمانی لازم است از روش‌های جلوگیری از بارداری استفاده کنند. اگر بیضه‌ها مورد تابش و پرتو درمانی قرار بگیرند، بر باروری مرد تاثیرگذار است و احتمال عقیم شدن وجود دارد.

سوالات متداول

کدام انواع سرطان با رادیوتراپی قابل درمان هستند؟

از پرتو درمانی خارجی برای درمان بسیاری از انواع سرطان استفاده می‌شود. براکی‌تراپی یا رادیوتراپی داخلی در درمان سرطان سر و گردن، سرطان پستان، دهانه رحم، پروستات و چشم کاربرد دارد. درمان سرطان تیروئید با رادیوتراپی سیستمیک انجام می‌شود و نوع دیگری از پرتو درمانی سیستمیک به نام رادیو نوکلئید درمانی هدفمند برای سرطان پروستات پیشرفته  و غدد درون ریز پانکراس است.

آیا تابش هر دوزی در رادیوتراپی برای درمان سرطان ممکن است؟

‌میزان تابشی که بدن شما می‌تواند در طول دوران زندگی دریافت کند محدود است. بسته به میزان تابشی که قبلا به یک منطقه از بدنتان اثر کرده ممکن است دیگر نتوانید در همان عضو از رادیوتراپی استفاده کنید. اما در صورتی که یک ناحیه از بدن قبلاً دوز ایمن مادام‌العمر را دریافت کرده باشد، اگر فاصله بین آن عضو و عضوی که الان قرار است تحت رادیوتراپی قرار بگیرد زیاد باشد امکان درمان وجود دارد.

هزینه درمان سرطان با پرتو درمانی چقدر است؟

درمان سرطان با رادیوتراپی می‌تواند هزینه بالایی داشته باشد. در این روش از دستگاه‌ها و تجهیزات پیچیده‌ای استفاده می‌شود و به خدمات مراقبتی بعد از درمان نیاز است. بسته به اینکه چه مراقبت‌های ویژه‌ای برای شما انجام شود، چند جلسه تحت درمان قرار بگیرید و نوع پرتو درمانی چه باشد هزینه متفاوت خواهد بود.

رژیم غذایی در طول رادیوتراپی چگونه باید باشد؟

رادیوتراپی عوارضی از قبیل مشکل در بلع، کم اشتهایی، زخم در دهان، مشکلات مری و گلو را به همراه دارد. بدن شما در طول دوران درمان انرژِی زیادی مصرف می‌کند بنابراین باید انرژی از دست رفته با دریافت کالری و پروتئین به میزان کافی جبران کنید. لازم است در مورد رژیم غذایی برای حفظ وزن بدنتان در طول پرتو درمانی با یک پزشک تغذیه مشورت کنید.

مشاوره پزشکی تلفنی

جهت اطمینان از انتخاب پزشک با ما تماس بگیرید.

مشاوره تلفنی: 0991 117 2363
تلفن مشاوره: 0991 117 2363

اولین نفری باشید که سوال خود را مطرح می کنید

سوال خود را مطرح کنید.

نگران نباشید! شماره تماس شما نمایش داده نخواهد شد.